Chromatische aberratie: paarse randen in je foto

Chro-watte? Een technisch woord voor een heel veel voorkomend probleem. Chromatische aberratie is een lensfout die vaak voorkomt bij hoge contrasten. Je ziet dan paarse of blauwe rand in de foto.

Vaak verschijnen die paarse, blauwe of roze randen langs het onderwerp, op plekken waar veel contrast is. Wanneer je bijvoorbeeld een boom of een gebouw fotografeert tegen een helder verlichte lucht, verschijnt chromatische aberratie vaak in beeld langs het onderwerp. Soms moet je goed inzoomen om ze te zien, maar geoefende fotografen herkennen ze meteen. Het ene objectief heeft er meer last van dan het andere, vaak kun je in reviews vinden hoe veel. Hoe ontstaat het nou precies, en hoe kun je het voorkomen?

Chromatische aberratie: wat is het?

Chromatische aberratie is een veel voorkomende lensfout, die ontstaat wanneer kleuren (licht van verschillende golflengten) niet in dezelfde mate wordt afgebogen door de cameralens. Ze verschuiven als het ware ten opzichte van elkaar, en worden niet naar één punt in de sensor gestuurd, zoals zou moeten. Die verschuiving uit zich als een extra rand in je foto’s.

Hoe komt het?

Dit afwijking is afhankelijk van het objectief, de gekozen brandpuntsafstand en zelfs van de diafragma opening. Verschillende kleuren licht hebben elk een verschillende golflengte, en elke golflengte moet iets ander worden afgebogen. Objectieven bestaan uit verschillende lenzen, die de verschillende golflengten van het licht (kleuren) afbuigen om ze gezamenlijk op de sensor te laten komen. Maar, objectieven (die bestaan uit een combinatie van meerdere lenselementen) zijn niet perfect. Zeker zoomlenzen, die verschillende brandpuntsafstanden hebben, hebben daarom vaak deze kleine foutjes. Er bestaan wel lenselementen die minder last hebben van de nare randjes, maar die zijn vaak erg duur. Dure objectieven hebben daarom vaak minder last van dit soort lensfouten.
Objectieven met een vaste brandpuntsafstand hebben vaak ook minder last van chromatische aberratie, doordat ze slechts op één brandpuntsafstand hoeven te presteren.

Kun je chromatische aberratie voorkomen?

Je kunt chromatische aberratie wegwerken in nabewerkingsprogramma’s, zoals Photoshop en Lightroom. Maar je kunt het ook voorkomen. Onthoud dat vrijwel elk objectief in meer of mindere mate lensfouten vertoont, ook de hele dure. Er zijn een aantal dingen waarmee je het tijdens het fotograferen tegen kunt gaan.

Vermijd hoge contrasten

In eerste instantie kun je proberen om hoge contrasten te vermijden. Zoek een achtergrond op die niet veel lichter of donkerder is dan je onderwerp, bijvoorbeeld bomen, of fotografeer op een licht bewolkte dag. Of zoek een achtergrond die meer overeenkomt met de kleur van je onderwerp. Of verander je standpunt, waardoor je niet tegen de lucht fotografeert. Als dat natuurlijk mogelijk is.

Verander je brandpuntsafstand

Veel zoomobjectieven zullen meer last hebben van chromatische aberratie in de langste en kortste brandpuntsafstanden, dus helemaal in- of uitgezoomd. Door de brandpuntsafstand te veranderen, kan het zijn dat de afwijking veel minder zichtbaar is of zelfs verdwijnt.

Kies een kleinere diafragma opening

Ook hier is het effect afhankelijk van welke lens je gebruikt, maar vaak helpt het verkleinen van het diafragma om dit soort afwijkingen tegen te gaan. Dit betekent wel dat je aanpassingen moet doen aan sluitertijd en ISO om de belichting goed te krijgen. En je scherptediepte verandert waarschijnlijk.

chromatische aberratie, lensfout, paarse randen, contrast
Zie je de chromatische aberratie in het midden van de foto?

Plaats je onderwerp in het midden

Chromatische aberratie komt vaker voor richting de randen van het kader. Door je onderwerp te centreren – meer in het midden te plaatsen – is het risico hierop minder groot. Wel kan het betekenen dat je aanpassingen moet doen aan je gekozen compositie. Misschien moet je die nu in de nabewerking aanpassen door te croppen, wat verlies van kwaliteit betekent.

RAW

Chromatische aberratie kan opgelost worden in programma’s als Photoshop en Lightroom. Dit werkt het beste wanneer je foto’s in RAW zijn genomen. Dit is ook beter als je de foto later wil bijsnijden, om je compositie te verbeteren. Bij hoge contrasten is het dus een aanrader om RAW te verkiezen boven Jpeg.