Foto’s maken van mensen, mag dat zo maar?

Vorig jaar is de nieuwe privacy wetgeving ingegaan. Wat betekent dat voor fotografen? Mag je zomaar foto’s maken van mensen? En wat mag je wel of niet met deze foto’s doen?

Vooral wanneer je graag aan straatfotografie doet, zul je je vast weleens afgevraagd hebben wat je wel mag en wat niet. Soms hebben mensen op straat niet eens in de gaten dat je een foto van ze hebt gemaakt. Dit soort candid foto’s zijn meestal het meest authentiek, omdat veel mensen zich anders gaan gedragen wanneer ze doorhebben dat ze gefotografeerd worden. Ben je verplicht om toestemming te vragen, vooraf of eventueel nog achteraf?

online fotografie cursus, fotografie cursus, online fotografie cursus gevorderden

Mag je zomaar foto’s maken van mensen: toestemming vragen

Je kunt natuurlijk van tevoren toestemming vragen. Dat kan mooie portretten opleveren en heeft z’n voordelen. Je kunt iemand dan vragen even ergens anders te gaan staan, waar het licht wellicht beter is of de achtergrond mooier. Maar als dat niet de plaatjes zijn waar je naar op zoek bent, is dat eerder vervelend.

Onzichtbaar: candid straatfotografie

De komst van betere spiegelloze en compact camera’s maken het ook makkelijker om onzichtbaar te zijn. Ze zijn geluidslozer en het is dus makkelijker om ongemerkt foto’s te maken. Er zijn een aantal dingen die waar je over na zou moeten denken voor je foto’s van mensen maakt.

privacy, mag je zomaar foto's maken, toestemming

Representatief

De foto die jij van iemand maakt op het moment dat ze zich daar niet bewust van zijn, is wellicht geen representatie van hoe ze zichzelf zien. De reden dat sommige mensen in een pose schieten, is dat ze zichzelf op hun mooist vastgelegd willen zien. Dat zijn dan ook de beelden waaraan de meeste mensen gewend zijn om van zichzelf te zien. Op het moment dat jij een ander beeld van ze maakt – en vaak zijn de beelden waarin mensen niet op hun mooist zijn voor jou het interessantst – bestaat er dus ergens een foto van hen op die manier.

Vrije meningsuiting

Mensen hebben het recht om zelf te bepalen hoe ze worden weergegeven. Daarom zul je af en toe boze blikken of reacties krijgen van mensen die je fotografeert, vooral wanneer je ze fotografeert tijden hele persoonlijke momenten. Dat is het recht op privacy. Maar, als fotograaf heb je ook het recht op een vrije meningsuiting. Fotografie valt daar ook onder.

Dus het mag?

In Nederland mag je principe mag je foto’s maken van toevallige voorbijgangers. Zolang zij niet het hoofdonderwerp van je foto vormen, mag je ze in beeld brengen en de foto verspreiden zonder expliciete toestemming. Is iemand op straat wel het hoofdonderwerp van je foto, dan hebben ze in principe portretrecht.  Het recht op afbeelding of portretrecht is het recht van een individu om de weergave van zijn afbeelding toe te staan of te weigeren. Om een bepaalde en herkenbare persoon af te beelden, heb je diens toestemming nodig (of bij minderjarigen van een van de ouders of de voogd). Maar heeft de foto een bepaalde journalistieke waarde (bijvoorbeeld bij een demonstratie) dan zullen mensen foto’s in principe moeten gedogen. Dit is uiteraard open voor interpretatie en het is ook bepalend waar de foto’s voor gebruikt zullen worden. Een foto van een persoon bij een demonstratie kan niet zomaar gebruikt worden bij een artikel over illegale immigranten, bijvoorbeeld.
Bovendien zit er ook een groot verschil in of je de foto’ s doorverkoopt voor commerciële doeleinden. Verspreiding als kunst, bijvoorbeeld in een expositie, is een ander verhaal dan je foto doorverkopen aan een groot merk. In dat geval zul je (schriftelijke) toestemming nodig hebben.

Elk land is anders

De officiële regels verschillen  per land, maar in principe zou je dus toestemming moeten vragen aan mensen die je op straat fotografeert als zij het hoofdonderwerp van je foto vormen. Maar over het algemeen is de regel dat wanneer je mensen in het openbaar fotografeert, je dat zonder toestemming kunt doen. Fotografeer je mensen in een privé aangelegenheid, dan vraag je toestemming.  Dat kun je natuurlijk ook achteraf doen, als je de foto al hebt gemaakt. Sommige fotografen kiezen ervoor om een candid foto te maken, toestemming te vragen en zodra ze die hebben alsnog wat portretten te schieten. Of ze vragen toestemming en komen later nog eens terug, in de hoop dan wat natuurlijke foto’s te nemen.

privacy, mag je zomaar foto's maken, toestemming

Mag je zomaar foto’s maken van mensen – is het de moeite waard?

Veel (straat)fotografen zijn van mening dat ‘stiekem’ foto’s maken de moeite van de confrontatie niet waard is. Bij het vragen van toestemming is het ergste wat je kan gebeuren dat iemand ‘nee’ zegt. Wanneer mensen je betrappen op het maken van foto’s kunnen ze in sommige gevallen kwaad worden. Dat kan je leuke dag fotograferen gemakkelijk verpesten, en het is de vraag of dat het je waard is. Bovendien biedt de interactie van het vragen van toestemming je de kans om meer over je onderwerp te weten te komen. Met veel geduld en goede sociale skills kun je alsnog een natuurlijke foto krijgen.

Er is dus geen eenduidig antwoord op deze vraag. Gebruik daarom je gezond verstand. Vraag jezelf af: zou ik het fijn vinden om op deze manier op de foto gezet te worden? Vind ik het fijn om geportretteerd te worden in een galerie terwijl ik daar geen weet van heb? Gebruik je eigen moraal kompas en als mensen niet willen – daarin is lichaamstaal een goede aanwijzing – vraag jezelf dan f of het de foto waard is. Meestal is het antwoord nee en kun je beter verder gaan. Goede foto’s zijn immers overal!